Bir Türk Almancaya başladığında alfabe sayfasını hızlıca geçer. Haksız da değil: Almanca da Latin alfabesiyle yazılıyor, ö ile ü zaten bizde var, harflerin yarısı beklediğin gibi okunuyor. Sonra bir gün Almanya'da bir servisi arar, araba markasını söyler ve karşı taraf anlamaz.
Çünkü BMW'nin Almanca okunuşu "bi em dablıyu" değil, "bee em vee". Aynı mantıkla VW de "vi dablıyu" değil, "fau vee". İki harf, Türkçedeki alışkanlığımızın tam tersi: Almancada V = f, W = v.
Onlarca dil çiftine telaffuz malzemesi hazırlarken şunu gördük: Türkçe, Almanca alfabesinin büyük kısmını bedava veriyor. Sorun o kısımda değil, geriye kalan dört harfte.
Türkçenin sana hediye ettikleri
İngiliz ya da Fransız bir öğrencinin haftalarca uğraştığı şeyler sende hazır:
- ö ve ü —
schön,über,Tür,fünf. Türkçedeki ö ve ü bunlara çok yakın; dilin yeni bir pozisyon öğrenmesi gerekmiyor. Bir İngiliz için bunlar yok hükmünde. - sch = ş, tsch = ç —
Schule,Deutsch,tschüss. Birebir bizim harflerimiz. - Ünsüz harf adları bizdeki kalıbın aynısı: be, de, ge, pe, te.
Yani Almanca yazım, İngilizceye kıyasla dürüst: birkaç istisnayı öğrendikten sonra yeni bir kelimeyi hiç duymadan büyük ölçüde doğru söyleyebilirsin.
Bir uyarı: harflerin ses değerleri tanıdık ama ünlü uzunluğu değil. Türkçede ünlüyü uzatmak anlamı değiştirmez, Almancada değiştirir (Stadt "şehir" ≠ Staat "devlet"). Aşağıdaki tabloda harf adlarındaki ː işareti tam bunu gösteriyor — ve uzunluk, yazıdan her zaman okunamayan bir özellik. Ayrıca Almancanın kısa ö/ü'sü (können, fünf) bizimkinden biraz daha açıktır.
Dört tuzak: V, W, J, Z
Tuzağın tamamı burada. Dördü de Türkçede var olan bir harfe benziyor ama başka ses veriyor — bu yüzden de yanlış okuduğunu fark etmiyorsun.
| Harf | Adı | Sesi | Örnek |
|---|---|---|---|
| V | fau | [f] = bizim f | Vater = "faata", vier = "fiia" |
| W | vee | [v] = bizim v | Wasser = "vasa", wir = "viia" |
| J | yot | [j] = bizim y | ja = "ya", Jahr = "yaa" |
| Z | tset | [ts] = Türkçede yok | Zeit = "tsayt", zehn = "tseen" |
İlk üçü kolay: sadece yer değiştiriyorlar. Volkswagen tam olarak "folksvaagen".
Tek bir çekince var: V = [f] kuralı Almancanın kendi kelimeleri için geçerli. Başka dillerden gelen kelimelerde V çoğu zaman [v] okunur — Vase ("vaaze"), Villa, Video, Klavier, November, Vitamin. Pratik ayrım: kelime Almanca kökenliyse [f], sonradan alınmışsa [v].
Sağ sütundaki "faata", "viia", "yaa" yazımları şaşırtmasın: Almancada ünlüden sonra gelen r dille vurulmaz, a'ya kaçan boğuk bir sese ([ɐ]) dönüşür. Türkçe r'yi orada vurmak en çok duyulan aksan işaretlerinden biridir.
Dördüncüsü farklı. Türkçede ts diye tek bir ses yok, o yüzden Zeit kelimesini refleks olarak "zayt" diye okuyoruz. Doğrusu t ile s'nin tek hamlede çıkması: "tsayt". Kelime başında zor geliyor, ama kelime içinde zaten yapıyorsun: "kutsal", "yatsı". Sadece başa taşıyacaksın.
Bir de bunun kardeşi var: kelime başındaki S, ünlüden önce [z] okunur. Sonne = "zonne", sieben = "ziiben", sagen = "zaagen". Türkçede s her zaman sert olduğu için bu bütün cümleye yayılan bir aksan işareti.
Buna bağlı ikinci bir kural: kelimenin (ya da birleşik kelimedeki parçanın) başında st- veya sp- varsa, o s ne [z] ne [s] olur — [ş] olur: Straße = "ştraase", Sprache = "şpraahe", Stadt = "ştat", spielen = "şpiilen".
Harf harf Almanca alfabe
| Harf | Adı (IPA) | Türkçe yaklaşımı |
|---|---|---|
| A | /aː/ | aa (uzun) |
| B | /beː/ | bee |
| C | /tseː/ | tsee |
| D | /deː/ | dee |
| E | /eː/ | ee |
| F | /ɛf/ | ef |
| G | /ɡeː/ | gee |
| H | /haː/ | haa |
| I | /iː/ | ii |
| J | /jɔt/ | yot |
| K | /kaː/ | kaa |
| L | /ɛl/ | el |
| M | /ɛm/ | em |
| N | /ɛn/ | en |
| O | /oː/ | oo |
| P | /peː/ | pee |
| Q | /kuː/ | kuu |
| R | /ɛʁ/ | er |
| S | /ɛs/ | es |
| T | /teː/ | tee |
| U | /uː/ | uu |
| V | /faʊ/ | fau |
| W | /veː/ | vee |
| X | /ɪks/ | iks |
| Y | /ˈʏpsilɔn/ | üpsilon |
| Z | /tsɛt/ | tset |
| Ä | /ɛː/ | açık ee |
| Ö | /øː/ | öö |
| Ü | /yː/ | üü |
| ß | /ɛsˈtsɛt/ | estset |
İki küçük not: Q her zaman qu olarak gelir ve [kv] okunur — Quelle = "kvele". ß ayrı bir ses değil, sadece sert (tonsuz) bir s; farkı şurada: ß'den önceki ünlü uzundur ya da ikili ünlüdür (heiß = "hays"), çift ss'den önceki ise kısadır. Straße = "ştraase" (uzun a), Fluss = "flus" (kısa u).
Dikkat:
Straßederken s ile t'nin arasına kaçak bir ı sokmamak gerekiyor — "sıtrase" en sık duyulan Türk aksanı işaretidir. Çözümü kelimeyi sondan kurmak:aße→raße→traße→straße.
Okunmayan h
Türkçede h her zaman duyulur: "sabah", "tehlike". Almancada ünlüden sonra gelen h çoğu zaman sadece önceki ünlüyü uzatır, kendisi okunmaz: gehen = "gee-en", Bahn = "baan", Uhr = "uua".
Evde dene:
Jahr,sehen,ihm,wohnenkelimelerini h'yi tamamen yutarak söyle. Kulağına eksik gelecek — doğrusu o.
Ne çıkarmalı
Almanca alfabe telaffuzu Türkçe konuşan biri için kısa bir iş: ö, ü, ş, ç hazır geliyor, yazım da dürüst.
- V = f, W = v, J = y. Üç harf yer değiştirdi, hepsi bu.
- Z = ts ve kelime başı S = z. İkisi de her cümlede duyuluyor.
- Ünlüden sonraki h okunmaz, sadece uzatır.
- Ünlü uzunluğu anlam taşır (
Stadt≠Staat) ve ünlüden sonraki r a'ya kaçar. Bu ikisi alfabede görünmez, kulakla öğrenilir.
Bunların hepsi ağızdan çıkan şeyler, yani okuyarak öğrenilmez — yüksek sesle söylemen ve birinin "hayır, orada f olacak" demesi gerekir. Prophora'nın Almanca kursu A0 seviyesinde tam olarak buradan başlıyor: harf adları, ses değerleri ve her denemede anında telaffuz puanı.
Şimdi dene: Volkswagen. İlk harf f.